Albrecht Dürer reisde 500 jaar geleden door Nederland en België

20-05-2021

Vijfhonderd jaar geleden reisde Albrecht Dürer door de lage landen. Dankzij zijn reisdagboek weten we dat hij Nijmegen, Den Bosch en Zeeland bezocht. Lange tijd verbleef hij in Antwerpen waar hij Erasmus en Lucas van Leyden ontmoette. Hoe zag de reis van Albrecht Dürer er uit?

Deze week is het precies 550 jaar geleden dat Albrecht Dürer werd geboren (21 mei 1470). Waar de meest Renaissance kunstenaars slechts lokale bekendheid genoten, groeide Dürer uit tot een wereldster. Dürer omarmde de opkomst van de boekdrukkunst en hierdoor werden zijn prenten in heel Europa bekend. Bovendien was Dürer een echte reiziger. In 1495 en 1506 bezocht hij Venetië en in 1520-21 reisde hij door Nederland en België.


Reisdagboek
In juli 1520 vertrok Dürer vanuit Neurenberg naar Antwerpen. Na ongeveer een maand reizen en tussenstops in onder meer Mainz, Keulen en Sittard kwam hij aan in de Vlaamse stad. Hij werd met veel egards ontvangen door het stadsbestuur en ontmoette in de eerste dagen meteen de Vlaamse schilder Quinten Massijs.

Dürer was onder de indruk van de stad: "Mijn gastheer nam me mee naar het burgemeestershuis in Antwerpen, dat nieuw gebouwd en onmetelijk groot is. Het is zeer goed ingericht met buitengewoon mooie grote kamers, een toren, prachtig versierd en een zeer grote tuin. Kortom, zo'n nobel huis heb ik nog nooit in heel Duitsland gezien." Ook over de Onze-Lieve-Vrouwekerk is hij enthousiast: "De kerk is zo groot dat er meerdere missen tegelijk kunnen worden gezongen zonder elkaar te hinderen. De altaren zijn rijkelijk bedeeld en de kerk heeft een prachtige toren."

Albrecht Dürer – Stadhuis Aken
Albrecht Dürer – Stadhuis Aken
Albrecht Dürer – Antwerpen
Albrecht Dürer – Antwerpen


Nederland
Vanuit Antwerpen maakte Dürer verschillende reizen. In oktober en november 1520 bezocht hij Aken en Keulen. Op de terugweg naar Antwerpen nam hij een omweg zodat hij Nederland kon verkennen. Dürer reisde van Emmerik naar Nijmegen, Tiel, Den Bosch, Tilburg en Baarle.

"Nymwegen is een prachtige stad, en heeft een mooie kerk en een goed gelegen kasteel", schrijft hij in zijn reisdagboek. Ook over Den Bosch is hij te spreken: "Herzogenbosch heeft een buitengewoon mooie kerk en een sterk fort. De goudsmeden kwamen naar me toe en toonden me grote eer." George Sturm maakte van deze ontmoeting een schilderij.

George Sturm – Dürer in Den Bosch
George Sturm – Dürer in Den Bosch


Bergen op Zoom
Op zijn reizen had Dürer altijd zijn schetsboek bij zich. In december 1520 reisde Dürer naar Zeeland. Verschillende tekeningen getuigen van zijn tussenstop in Bergen op Zoom. Zo tekende hij de Sint-Gertrudiskerk en een dubbelportret van een dienstmeid en een oude vrouw. Volgens zijn reisdagboek heeft hij nog meer portretten getekend, maar deze zijn niet bewaard gebleven.

Dürer's reisdagboek was tevens een soort kasboek. Nauwgezet noteerde hij zijn uitgaven. Ook beschrijft hij regelmatig dat hij prenten verkoopt. Dürer was één van de eerste kunstenaars die de boekdrukkunst omarmde. Zijn prenten konden hierdoor in hogere oplages gedrukt worden en raakten verspreid over heel Europa.

Dürer’s tekeningen van zijn bezoek aan Bergen op Zoom
Dürer’s tekeningen van zijn bezoek aan Bergen op Zoom


Iconisch bezoek
Uiteindelijk bracht Dürer bijna 9 maanden door in Antwerpen. Veel beroemde tijdgenoten brachten hem in deze tijd een bezoek. Henry Leys vereeuwigde deze ontmoetingen in een schilderij uit 1855. We zien Dürer rechts in gesprek met Quinten Massijs en ook Erasmus staat afgebeeld op het doek.

Het schilderij past bij de tradities van de romantiek waarin belangrijke historische gebeurtenissen geïdealiseerd werden afgebeeld. Door middel van de schilderkunst werden verschillende episoden uit de Belgische geschiedenis gebruikt om vlak na de onafhankelijk van België in 1830 een nationaal gevoel te creëeren. Dürer's bezoek was een goed voorbeeld van het luisterrijke verleden van Antwerpen.

Henri Leys – Bezoek van Dürer aan Antwerpen
Henri Leys – Bezoek van Dürer aan Antwerpen
Jan Antoon Neuhuys – Aankomst van Dürer in Antwerpen
Jan Antoon Neuhuys – Aankomst van Dürer in Antwerpen

Dürer trok verder via Mechelen, Brussel en Leuven. De "zaterdag na Pasen" 1521 reisde hij van Antv1erpen langs Beveren, Vrasene, Sint Pauwels, Ertvelde, Eeklo, Maldegem naar Brugge. Daarna ging hij naar Gent.  In 1521 verbleef hij van 9 tot 16 april in Gent. Daarvan getuigde hij in zijn Tagebuch...

Hij overnachtte er in het Huis der Cruideniers (ook de Rode Hoed genaamd), naast de Sint-Niklaaskerk. Op die huisgevel in Klein Turkije nr. 4 getuigt een gedenkplaat (niet geheel precies) van zijn verblijf. Hij werd er waardig ontvangen door Jacob Gheerolfs, deken der schilders. Hij beklom er de toren van de Sint-Janskerk (de latere Sint-Baafs) en zag het Lam Gods van de gebroeders Van Eyck dat hij "een wonderbaarlijk en zeer knap vervaardigd schilderij" noemde. Hij haalde ook de Gentse sage aan over de Onthoofdingsbrug en maakte diverse schetsen van de leeuw die eerder samen met vier leeuwinnen door Keizer Karel vanuit Tunis aan ene Dominicus van Houcke waren gestuurd en die in het Prinsenhof gekooid waren.
Globaal beschreef hij de stad Gent als "een fraaie en wonderlijke stad".


Nadien zou Dürer in Antwerpen ook nog de befaamde Gentse miniaturist Gerard Horenbout (1465?-1540) ontmoeten. Horenbout was in dienst van Margaretha van Oostenrijk en hij verluchtte een gebedenboek voor Karel V.



Bron: JEROEN DE BAAIJ  -  www.kunstvensters.com - Jeroen de Baaij (1987) is kunstliefhebber, recensent en hoofdredacteur kunstmagazine.