Brueghel in het Bonnefanten

30-05-2021

Brueghel en zijn tijdgenoten is een interessante tentoonstelling vol maatschappijkritiek.

Pieter Brueghel II
In het Bonnefanten in Maastricht, is er een tentoonstelling over de Pieter Brueghel de jongere te zien. De expo had eigenlijk al op 2 maart moeten openen. Maar Corona heeft daar aan kroontje voor gestoken...

Pieter Brueghel II kopieerde veelal de schilderijen van zijn vader Pieter Bruegel de oude. Inderdaad Pieter Bruegel de Oudere noteerde zijn naam zonder h!                                                                                                                                                            Van de volkstelling in Bethlehem (afbeelding boven dit artikel) zijn maar liefst 13 versies bekend. De kopie├źn zorgden voor een grote bekendheid van Brueghel's werk. In de 16de eeuw was het veel moeilijker om internationale bekendheid te krijgen omdat foto's nog niet bestonden en de boekdrukkunst nog in de kinderschoenen stond.

Kruisdraging
De tentoonstelling opent spectaculair! In Maastricht zijn 5 versies van de Kruisdraging van Christus naast elkaar te zien, die allemaal door Pieter Brueghel de jongere in zijn werkplaats werden gemaakt. Het fascinerend om de kleine details tussen deze schilderijen te vergelijken.

De soldaten die Jezus naar Golgotha begeleidden zijn gekleed als Middeleeuwse ridders en dragen een banier van de Habsburgse keizer. Is dit verstopte maatschappijkritiek van Pieter Brueghel?  Ziet hij de Habsburgers als kwade overheersers van de Nederlanden?

Het is typisch voor de schilderijen van Brueghel om de actualiteit in de Bijbelse afbeeldingen te verwerken. In de Prediking van Johannes de Doper lijkt hij een hagenpreek te schilderen: Calvinisten kwamen in de 16de eeuw buiten de stad in het geheim bij elkaar omdat hun geloofsuitoefening verboden was. Inderdaad is de stad in Brueghel's schilderij op de achtergrond te zien.

Navolgers
In het Bonnefanten wordt het werk van Pieter Brueghel de jongere vergeleken met zijn tijdgenoten. In vroege werken is de kruisdraging vaak onderdeel van grote cycli over het leven van Christus. Pas in de tijd van Brueghel wordt de kruisdraging ook als los onderwerp getoond. Het is opvallend hoeveel tijdgenoten van Brueghel hun compositie op zijn werk hebben gebaseerd.

Later in de barok verschuift de aandacht steeds meer naar het lijden van Christus. In de tentoonstelling is dit te zien in een olieverfschets van Peter Paul Rubens en een groot schilderij van Jacob Jordaens. Rubens kiest voor het moment dat Jezus bezwijkt onder het gewicht van het kruis. De heilige Veronica komt zijn gezicht afvegen met een doek. Volgens de legende zou de afdruk van Jezus' gezicht op het textiel achterblijven. 

Wat zou Brueghel van deze situatie hebben gevonden? Ongetwijfeld had hij zijn eigen kritiek op het coronabeleid subtiel in zijn schilderijen verwerkt!

Details van schilderijen van Brueghel, kun je bekijken via deze site

Bron: Jeroen de Baaij (1987) is kunstliefhebber, recensent en hoofdredacteur van //Vensters